Level 2
Level 1

modernizm


189 words 0 ignored

Ready to learn       Ready to review

Ignore words

Check the boxes below to ignore/unignore words, then click save at the bottom. Ignored words will never appear in any learning session.

All None

Ignore?
Fin de siècle
francuskie określenie "końca wieku" lub "końca pewnej ery". Związane jest z pesymistyczną wizją schyłku, dekadenckimi tendencjami końca XIX wieku
filistrowie
mieszczanie, zjadacze chleba, przeciwieństwo poety w modernizmie (Młoda Polska, neoromantyzm)
Charles Baudelaire
autor Kwiatów Zła (1857), inspiracja od E.A. Poego, prekursor symbolizmu razem z Verlainem, odkrył dla Francji Wagnera
1886
manifest symbolizmu w Le Figaro, gdzie teoretyczny tekst z opisem symbolizmu, podani Baudelaire i Verlaine jako prekursorzy
Montmart
miejsce spotkań modernistów, gdzie w Paryżu uciekali do "sztucznych rajów"
mizoginizm
nienawiść albo silne uprzedzenie w stosunku do płci żeńskiej
mizoandria
nienawiść lub silne uprzedzenie w stosunku do mężczyzn
soliloquium
liryczna forma monologu lub dialogu z alter ego, ROZMOWA ZE SOBĄ SAMYM
psychizacja krajobrazu
zabieg typowy dla modernizmu, przedstawienie uczuć na tle warunków zewnętrznych świata
dwugłos narracyjny
zabier polegający na wpleceniu do narracji narracji kogoś innego np pamietniki Rzeckiego celem pogłębienia opisu i nadania innej strony opisu
Prus
kto wyraził się o Lalce jako o "utworze z wielkich pytań epoki" i jako przedstawiającym "bohaterów na tle rozkładu społecznego"?
Grochowiak
kto z XXletnich turpistów rzekł "wolę brzydotę, jest bliższa krwiobiegu"?
luster
technika ... , polegająca na różnych spojrzeniach różnych postaci na jedną "w których może sie przeglądać"
Maria Dąbrowska
kto powiedzial o Lalce, że jest "pęknięta wewnętrznie wzdłuż głównego bohatera"?
inflacja psychiczna
przypisywanie wartości zjawiskom, które ich nie posiadają, tzw. rozdęcie ego
Koniec wieku XIX
tytuł wiersza programowego polskich dekadentów (K. P-T.)
Confiteor
łac. wyznaję, autorstwa Stanisława Przybyszewskiego. 1. sztuka to odtworzenie duszy 2. sztuka dla sztuki, nie ma innego celu, 3. artysta kapłanem, bogiem, szatanem sztuki
Wacław Nałkowski
kto stworzył podział na Forpoczty ewolucji psychicznej i Troglodytów tym samym opisując konflikt cygana i filistra
Wernyhora
symbol zjednoczenia narodowego w Weselu
1918
koniec modernizmu
Artur Górski
rozpropagował określenie "młoda polska" w tygodniku "Życie" w Krakowie
secesja
sztuka panująca podczas modernizmu, kwieciste wzory, początek plakatu reklamowego
femme fatale
motyw kobiety zgubnej, wynikły z traktowania relacji międzypłciowych jako walki płci w modernizmie
decadence
schyłek upadek po francusku, spopularyzowany przez Verlaine'a w wierszu z 1884 "Niemoc", apatia, beznadzieja
nirwana
stan zapomnienia i spokoju, wyzbycia się pragnień i namiętności, całkowite uwolnienie się od ziemskich cierpień, zaczerpnięte z buddyzmu
bohema
grupa artystów która zerwała ze społeczeństwem i usiłuje tworzyć nową awangardę w sposób ekscentryczny
Schopenhauer
kto?: ślepy popęd u podstawy wszystkiego, wola nie może byc zaspokojona co prowadzi do cierpnienia, bol istnienia moze zalogodzic tylko wyzbycie sie pragnien - nirwana
1819
wydanie "Swiat jako wola i przedstawienie" Schopenhauera po studiach w Gettyndze (ur. w Gdansku)
Élan vital
pęd życiowy, podstawowe pojęcie filozofii Henriego Bergsona, kosmiczna siła w całe życie, przekształcające naturę
Bergson
nazwisko filozowa, który sformułował intuicjonizm, jako najważniejszą intuicję a nie intelekt
Nietzsche
nazwisko filozofa, dla którego najwazniejsze życie, podział moralności na moralnośc panów i niewolników, odrzucenie chrześcijańtstwa które hamuje rozwój, jednostka nie powinna poświęcać się dla społeczeństwa, a ideałem jest nadczłowiek, kierujący się wolą mocy
1872
początek impresjonizmu w sztuce, "Impresja, wschód słońca" Claude'a Moneta
Paul Gaugin
w 1897 namalował Nevermore nawiązujące do E.A. Poe "Kruka", malarz malował Polinezyjki, bo 3 jego żony nimi były
Alfons Mucha
czeski artysta, najbardziej znane plakaty secesyjne
Auguste Renoir
w 1876 namalował Bal w Moulin de la Galette, impresjonista, zmienność życia miejskiego na Montmarcie
Edgar Degas
autor Absyntu i Placu de la Concorde, impresjonista,
Gustav Klimt
Adele Bloch-Bauer w 1901 stworzona praca przez ...,
art nouveau
inaczej secesja, rozwijała się tylko do 1905
Gustave Moreau
malarz, bardzo znany symbolista, autor "Jednorożców"
Jacek Malczewski
najbardziej znany polski malarz-symbolista
Edvard Munch
malarz, symbolista, jego największą muzą żona Przybyszewskiego, norweżka (bo i on norweg), najbardziej wpływowy, autor Krzyku
Claude Debussy
twórca impresjonizmu w muzyce, rytm nie tak ważny a plamy dzwiękowe budujące nastrój, zrezygnował z potężnego neoromantcyznego brzmienia, potem konynuował to Karol Szymanowski
Antoni Gaudí
secesja w architekturze, zaprojektował Barcelonę, Sagrade de la Familię, naśladowanie form naturalnych, falistość dynamika, staranna dekoracja wnętrz
chocholi taniec
symbol marazmu, błędnego koła, inaczej taniec somnabuliczny
Vincent van Gogh
impresjonista, Słoneczniki, Pole pszenicy z krukami, prace pełne emocjonalnego napięcia
synestezja
swobodne kojarzenie i łączenie różnego typu wrażen np sluchowych i wzrokowych w literaturze
impresjonizm
nurt w literaturze, nastrojowość, opisy, wywołanie obrazu przez czytelnikiem, melodyczność utwórów (np. Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach późnego Kasprowicza)
ekspresjonizm
w literaturze sztuka sięgajaca absolutyzmu, bo oparta tylko na wyrazaniu emocji autora, dziwne łączenia np patosu z wulgaryzmem, wyrósł z tego dadaizm, rozwijało się to w Niemczech, bo Przybyszewski tworzył najpierw po niemiecku
naturalistyczny
dramat ..., rozwinął się w Paryżu, tak pisała G. Zapolska, dramat miał pokazać zwyczajne losy człowieka bez upiększania
teatr ogromny
koncepcja E.G. Craiga, której zwolennikiem był S. Wyspiański, aktor tworzywem sztuki, wszystko zależne od reżysera, a sztuka przesycona metafizycznym symbolizmem
naturalizm
twórcą i teoretykiem Emil Zola, drastycyzm i dosadność, wpływ miała koncepcja walki o przetrwaie Darwina, obiektywizm, oddanie syt. społecznej jak najprecyzyjniej, bez prawa komentowania "wymiatanie śmieci spod dywanu"
poeta wyklęty
osoba, zbuntowana przeciwko społeczenstwu, manifestujaca to w swojej twórczosci, pojęcie od tytułu zbiotu szkiców (1884) Paula Verlaine'a, łamiący normy obyczajowe
Staffa
franciszkanizm i afirmacja życia widoczne w poezji ... (modernizm)
sylabotoniczny
wiersz... , np deszcz jesienny Staffa, nie tylko jednakowa ilość sylab w wersach ale i jednakowe akcetowanie i nieakcentowanie sylab, silnie zrytmizowany
dies irae
dzień gniewu, tytuł utworu Kasprowicza gdzie wyraża swój katastrofizm z elementami ekspresjonizmu
1891
tom I "Poezji" K. P.-T., początek polskiego modernizmu
freudyźmie
istotność snów w psychice ludzkiej objawia się we ...
bezczas historyczny
Zbieg ten polega na takim umieszczeniu fabuły w czasie , że trudno określić konkretne daty, tryb życia wyznaczają pory roku, pory dnia
antyestetyzm
wprowadzenie do utworu brzydkich elementów w celu wywołania szoku estetycznego bądź celowe sprzeciwianie się estetyce
obdukcja
zaświadczenie ze specjalistycznego badania lekarskiego, w którym lekarz opisuje stwierdzone obrażenia ciała, a często podaje też prawdopodobną przyczynę tychże obrażeń
ekwiwokacja
błąd logiczno-językowy, użycie wyrazu o potencjalnie dwóch znaczeniach w sposób niejednoznaczny lub 2 razy i oznaczającego w każdym z odmiennych kontekstów co innego
niemota
osoba niemówiaca, ale słysząca (w wyniku jakegoś wypadku czy urazu)
nostryfikacja
uznanie czegoś za granicą np. ważności jakiegoś dokumentu
silniejsze
zdanie a jest ... od zdania b, gdy ze zdania a wynika zdanie b ale nie na odwrót
wykluczają
gdy może zajść tylko a lub b, tzn. co najwyżej jedno to zdania się ...
koniecznym
zdanie a jest warunkiem ... zdania b, gdy ze zdania b wynika zdanie a
wystarczającym
zdanie a jest warunkiem ... zdania b, gdy z a wynika b
dopełnienia
zdania, z których co najmniej jedno jest prawdziwe to ... logiczne
symetryczne
logiczne dopełnianie i wykluczanie są w odróżnieniu od wynikania ...
sprzeczne
zdania są ... gdy tylko jedno z nich jest prawdziwe
analityczne
kiedy b wynika z a tylko na podstawie znajomości a oraz używanego języka jest to wynikanie ...
analityczna
prawda ... to prawda, która jest prawdziwa na mocy znaczenia słów, użytych do jej opisu
twierdzenie o pewności
dla KRZ zachodzi ... to znaczy że dla dowolnego zbioru T i formuły f, f wynika semantycznie z T <=> gdy wynika z niego syntaktycznie (da się to udowodnić i regułowo, i aksjomatycznie)
sprzeczne
X jest ... gdy można z niego wywieść każde zdanie (i A, i ~A)
logicznym
zdanie w sensie ... to zdanie, któremu można przypisać wartość logiczną
spełnialny
zbiór formuł jest ... gdy istnieje wartościowanie przy którym wszystkie formuły przyjmują wartość 1
sprzeczny
zbiór formuł jest ... gdy nie istnieje wartościowanie przy którym wszystkie formuły przyjmują wartość 1
syntaktycznie
α wynika ... z X na gruncie L zawsze i tylko wtedy, gdy istnieje w logice L dowód α na gruncie zbioru przesłanek X
zwrotność
cecha, która mówi, że jeśli coś jest przesłanką należącą do X to da się to wyprowadzić z X
monotoniczność
cecha mówiąca, że jeśli zbiór przesłanek A jest większy od zbioru B, to ze zbioru A możemy wyprowadzić więcej konsekwencji
idempotencja
cecha mówiąca, że jeśli ze zbioru X wyciągniemy wszystkie możliwe przesłanki, a nich kolejne, to już nie uzyskamy nic nowego
teoria
zbiór, który zawiera wszystkie swoje konsekwencje
teoria zupełna
zbiór formuł maksymalnie niesprzeczny, „umie odpowiedzieć na każde pytanie” – dla dowolnego zdania a rozstrzyga, że a jest prawdziwe albo, że ~a jest prawdziwe
predykat
nazwa na funktor, który z nazwy robi zdanie
symbol funkcyjny
nazwa na funktor, który z nazwy robi nazwę
spójnik
nazwa na funktor, który ze zdania tworzy zdanie
reifikator
nazwa na funktor, który ze zdania robi nazwę (np. cudzysłów)
desygnat
każdy przedmiot, o którym daną nazwę można prawdziwie orzec (i.e. do którego dana nazwa się odnosi)
desygnatów
zakres nazwy to zbiór ...
treść nazwy
... to zbiór cech X takich, że każdy desygnat nazwy N ma każdą cechę z X i tylko desygnaty nazwy N mają wszystkie cechy X
intencję
nazwy puste (są jeszcze jednostkowe lub ogólne) mogą mieć ... jednostkową lub ogólną (np. zeus lub bóg grecki)
nieostra
nazwa ... gdy zbiór desygnatów nie jest wyznaczony jednoznacznie
desygnaty
... dzielimy na konkretne i abstrakcyjne (nie nazwy)
alternatu
zasada ... gdy na dwóch kopiach dokumentu podpisy są w odwrotnej kolejności (np. Acte finale kongresu wiedeńskiego), by rozstrzygnąć kwestię kto ważniejszy wg kolejności podpisów
preskryptywne
społeczeństwo ... to przewidującem tworzące wzory, uprzedzające, patrzące naprzód, dążące do dialogu, gdzie jest tendencja do szukania nowości, gdzie władza nie ma legitymacji z automatu
postskryptywne
społeczeństwo ... naśladownicze, postępujące wg ustalonych wzorów, zachowawcze
nomos
gr. prawo
themis
gr. bogini sprawiedliwości (tytanida)
diakoisyne
gr. sprawiedliwość
dike
gr. równowaga i prządek w świecie
hory
córki Zeusa i Temidy, są porami roku (jedną z nich Dike) (siostry Mojr i Charyt)
charyty
gr. bogini, odpowiadajace rzymskij gracjom (radość, piękno, swoboda)
ejrene
gr. pokój
eunomia
gr. praworządność (jedna z hor, koło Ejrene i Dike)
denotacja
zbiór desygnatów to ... (d...)
konotacji
nazwy indywidualne nie mają ... (k...)
denotację
ze względu na ... nazwy dzielimy na puste, jednostkowe lub ogólne
lokalizowalne czasoprzestrzennie
byty konkretne to byty ...
determinująca
przydawka ... która zacieśnia denotację 
modyfikująca
przydawka ... która zmienia denotację 
homoiomeria
gr. zarodek wszystkich rzeczy (Anaksagoras: nasiono), wg Arystotelesa to ciało składające się z takich samych części
hic et nunc
łac. tu i teraz
atypia
1. zespół nieprawidłowości w budowie komórki 2. brak złudzeń (z greckiej filozofii)
ejdetyka
gr. nauka zajmująca się tym co niezwykle istotne, przeżywanie wrażeń w sposób bardzo intensywny
ad usum proprium
łac. do użytku własnego
ab abundantiam
wł./łac. tytułem uzupełnienia, by uzupełnić 
nomoteta
gr. prawodawca
arche
gr. władza (nie kratos)
miasma
gr. klątwa przemocy zmuszająca do jej dalszej, łańcuchowej realizacji (wierzono że trzeba ją powstrzymać np. krwawą ofiarą lub karą społeczeństwa na winnym)
medimnos
grecka jednostka miary objętości (attycki: 51 litrów, spartański: 71)
pentakosiomedimnoi
gr. grupa w Atenach mająca zysk ponad 500 medymnów zboża rocznie
hippeis
gr. jeźdzcy
hippos
gr. koń
theci
gr. grupa najbiedniejsza w Atenach, wioślarze
zeugites
gr. posiadający woły, jako klasa społeczna solońska (od 200 do 300 medymnów zboża) -> spośród nich rekrutacja hoplitów
melete
gr. dyscyplina, asceza
hermeneutyka
sztuka interpretacji (od greckiego boga-posłańca)
kalos kagathos
gr. piękny i dobry (u Platona pojęcia te zrośnięte)
dysnomia
gr. boginii córka Eris, odpowiada za chaos, bezprawie
Eris
gr. boginii niezgody (łac. Discordia) córka Nyks (Nocy)
oikos
gr. dom, własność rodzinna, to co przynależy do domu
oikumene
gr. teren zamieszkany, zagospodarowany
agoge
gr. spartański typ wychowania (od agogeus - lejce konia, bo tak samo nie mieli wyboru)
hierogamia
gr. mityczne zaślubiny (ta...) bóstwa uranicznego z chtonicznym
eupatryda
gr. ktoś dobrze urodzony, członek rodu szlacheckiego
phronesis
gr. rozwaga, roztropność, mądrość praktyczna (znajomość celów i umiejętność wyboru środków)
syssitia
gr. wspólny posiłek spartiatów (ponad 20 rok życia, u mężczyzn w domu)
harmonia
gr. bogini ładu i symetrii
concordia
łac. odpowiednik gr. harmonia
keryks
gr. posłaniec, herold
kaduceusz
laska ze splecionymi dwoma wężami (obok laski eskulapa symbol medycyny), w Grecji symbol nietykalności posłańca (keryksa) (od łac. laska heroldów)
Harmonia Kadmos
dwa węże na kaduceuszu to ... i jej kochanek, heros ... zamienieni przez Zeusa w spokojne węże żyjące na Polach Elizejskich
Plejady
boginii (7) towarzyszące Artemidzie, zamienione przez Zeusa w gwiazdy bo ścigał je Orion
Higiei
Czara/puchar/kielich ... (gr. boginia zdrowia), symbolizuje zdrowie, samoodradzanie się, jest owinięta wężem
heimat
niem. miesce, z którym ktoś jest związany ze względu na swoje pochodzenie
epoche
gr. wstrzymanie, w procesie wydawania sądu (pyrronistyka)
logomachia
gr. jałowy spór o słowa, a nie o istotę problemu
machia
gr. walczenie
ataraksja
niewzruszoność, stan ducha tożsamy dla Demokryta ze szczęściem (sceptycy, cynicy, stoicy) stan pokoju ducha
aphasia
nieosądzanie, nieorzekanie, stan kiedy nie wygłasza się sądów, a jeśli to z pełną świadomością, że są one tyko doksą
apophatikos
gr. przeczący (stąd teologia apofatyczna, negatywna, zaprzeczjąca możliwość jakiegokolwiek poznania)
atrybut
cecha istotowa, przeciwieństwo przypadłości (która to nie może być przedmiotem teorii)
theoria
gr. kontemplacja
elenchos
gr. zbijanie (od tego elenktyka)
parenklisis
gr. odchylanie się atomów (w epikureiźmie)
nous
gr. umysł
theos
gr. bóg
phainomenia
gr. jawne rzeczy (w stoicyzmie)
eidos
gr. idea
hierofant
arcykapłan misteriów eleuzyjskich, przenośnie ktoś wtajemniczony, dopuszczony do tajnej wiedzy
vir
łac. mąż
fides
łac. wiara
pietas
łac. pobożność
auctoritas
łac. autorytet
dignitas
łac. godność
gravitas
łac. powaga osobista, liczenie się danej osoby, jej doniosłość
teofania
gr. akt objawienia się boga (np. w jakimś przedmiocie)
agrapha dogmata
gr. nauki niepisane (najwyższy poziom wtajemniczenia w Akademii platońskiej)
konsekutywne
cechy ... (wynikające bezpośrednio z konstytutywnych, ale nie stanowiące o naturze przedmiotu)
abstrahowanie
proces przeciwny do determinowania (szybkie czerwone auto -> szybkie auto -> auto)
dystrybutywnym
jeśli rozpatrujemy zbiór pod względem każdego przedmiotu, który do niego należy, to rozpatrujemy go w sensie ...
kolektywnym
jeśli rozpatrujemy zbiór, jako agregat przedmiotów, to rozpatrujemy go w sensie ...
deontologia
nauka o powinnościach
irredenta
radykalny ruch polityczny postulujący połączenie ziem etnicznie jednolitych w organizm państwowy (XIX/XX w. Włochy -> + Tyrol, Istria, Triest)
wróżda
stosunek rodu do innego oparty na krwawej zemście
think tank
z założenia, niezależny komitet doradczy o charakterze organizacji non-profit, zajmujący się badaniami i analizami dotyczącymi spraw publicznych. Do celów działalności należą także zazwyczaj badania i poszukiwanie sposobów rozwiązania problemów społecznych
kaduk
określenie diabła, czarta bardzo archaiczne (k...)
kaduka
zyskać coś bezprawnie - zyskać coś prawem ...
kaduk
spadek bezpański, pozostawiony bez podebrania, zyskiwał go w Rzymie ród, potem civitas, a w Polsce władca
atawizm
1. objawianie się cech przodków 2. cechy ludziom już niepotrzebne, ewolucyjnie przestarzałe
interpolacja
zmiana w tekście pierwotnym (kompilacja justyniańska)
dezyderata
poemat Maxa Ehrmanna, dosł. życzenie, żądanie, tekst opisuje jak wieść dobre życie
mereologia
nauka o zbiorach w sensie gdy Q należy do P, a P do G, to Q należy do G (zbiory są nieskończone, część każdej części jest częścią zbioru)
stochastyczne
losowe, przypadkowe (s...)
teurgia
późnoantyczne rytuały o magicznym charakterze w celu oczyszczenia duszy, by lepiej mogła kontemplować bóstwa, od magii różniło ją to, że czasem uważano, że te rytuały mają charakter obligujący bóstwa do działania (pomocy, ingerencji)
abulacja
rzeczywiste lub symboliczne obmycie rytualne ciała lub jego części
hoży
urodziwy, pełen witalnych sil, tryskający zdrowiem
antyszambrować
wyczekiwać w pokojach/korytarzach, próbując dotrzeć do wpływowych osób (dwór Ludwika XIV) fr. przedpokój
chronoklastyczna
infundybuła ...