Level 4 Level 6
Level 5

baroque


91 words 0 ignored

Ready to learn       Ready to review

Ignore words

Check the boxes below to ignore/unignore words, then click save at the bottom. Ignored words will never appear in any learning session.

All None

Ignore?
pilaster
pogrubienie ściany w formie filara wrastającego w ścianę
wole oko
element architektoniczny, male okrągłe lub owalne okienko u góry, różni się od oculusa tym że ma ozdabiane krawędzie, ang. bull's-eye -> określenie bulaj od tego
koncha
od łac. concha - muszla, lub też sklepienie konchowe, półkoliste sklepienie przypominające muszlę
Horror vacui
z łac. lęk przed pustką, w sztuce zapełnianie całej przestrzeni ozdobami, w fizyce historyczny pogląd Artystotelesa, że niemożliwe osiągnięcie próżni, bo przyroda temu przeciwdziałą
leksykalny
archaizm ... słowa przybiera nową formę, ma nowe znaczenie
fonetyczny
archaizm ... nowe słowo brzmi inaczej
słowotwórczy
archaizm ... gdy stare słowo było jednym bądź dwoma słowami a teraz się zmieniło (Bożyc/Syn Boży)
fleksyjny
archaizm ... słowo które ma inną końcówkę
składniowy
archaizm ... kiedy grupa słów inaczej układa się w zdaniu
deesis
gr. modlitwa, prośba, motyw ikonograficzny gdzie trójczęsciowe zestawienie świętych Maryi i Jana Chrzciciela z Ch. Pankratorem (może też być inny Chrystus) na środku,
stabat mater dolorosa
motyw stałej matki boleściwej, z chrześcijaństwa, ale oznacza matkę, która po prostu rozpacza nad synem/dzieckiem
bierne
słowa takie jak cześnik czy podkomorzy, które po prostu nie są używane to słownictwo ...
bohemizmy
wyrazy i wyrażenia zapożyczone czy zaczerpnięte z języka czeskiego (tak jak germanizmy czy latynizmy)
medium aevum
łac. wiek średni
epistemologia
dział filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością
polisem
jedno słowo mające więcej znaczeń, ale sprowadza sie je do jednego słowa, w odróżnieniu od homonimów, które to nie mają nic wspólnego poza znaczeniem
Toponim
nazwa miejscowa
akronim
skrótowiec
Allonim
rodzaj pseudonimu literackiego. Polega na podpisaniu się przez pisarza nazwiskiem innej, żyjącej w tym samym czasie osoby. popularne w starożytnej Grecji, gdzie często przypisywano swoje dzieła wybitniejszym artystom
Ananim
pseudonim utworzony poprzez odwrócenie kolejności liter w nazwisku autora
Etnonim
nazwa danego narodu, plemienia, grupy etnicznej, np. Francuzi
endoetnonim
nazwa własna, używana przez przedstawicieli danego ludu, np. Nesyci, Misir
egzoetnonim
nazwa nadana przez przedstawicieli obcej grupy, np. Eskimosi
Synekdocha
odmiana metonimii oparta na zasadzie ekwiwalencji. gatunku zamiast rodzaju lub odwrotnie, części zamiast całości, materiału zamiast wykonanego z niego przedmiotu, obiektu w liczbie pojedynczej zamiast w mnogiej, liczby określonej zamiast nieokreślonej, osoby zamiast imienia pospolitego
metonimia
figura retoryczna mająca na celu zastąpienie nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w uchwytnej zależności (miejsca, zawartości, oznaki, konkretu, przyczyny, skutku)
Katachreza
opcjon. ABUSIO, tzw. nadużycie, odmiana metafory, którą odbiorca odczytuje jako nadużycie językowe, nadmierna ekspresywność wypowiedzi (wszystko jest w rękach konia, czasem są oksymoronami: kolorowa bielizna)
Paronim
wyraz mylony. Wyraz, który ze względu na podobieństwo brzmienia, budowy lub pisowni jest używany zamiast właściwego (efektowny, efektywny, wapień, wapń, wapno)
hagionim
imię, nazwisko lub nazwa świętego, stosowane przez inną osobę jako pseudonim.
Adideacja
gra słów polegająca na zmianie brzmienia wyrazu w taki sposób, aby kojarzył się z innym wyrazem i otrzymywał przez to nieco odmienne znaczenie i zabarwienie emocjonalne, zwykle humorystyczne,
Zeugma
figura retoryczna polegająca na jednoczesnym użyciu pojęć abstrakcyjnych i konkretnych, o różnej liczbie rodzaju przypadku, w znaczeniu przenośnym i dosłownym
Hypozeuxis
odwrotność zeugmy, figura retoryczna gdzie do elementu nadrzędnego przypisanie elementów podrzędnych i powstawrzanie zawsze tego nadrzędnego (on cie nie poznał, on cie nie uczcił)
Paragram
gra słów wykorzystująca podobieństwo brzmieniowe wyrazów, polegająca na zmianie znaczenia wyrazu za pomocą zmiany sposobu zapisu; zwykle o zabarwieniu humorystycznym, np. Nie rzucim ziemi, skąd nasz root
Syllepsis
igura retoryczna, złożona odmiana zeugmy. Element nadrzędny [A] odnosi się w niej do dwóch lub więcej elementów podrzędnych [B i C], jednak A ma inne znaczenie w stosunku do B, niż w stosunku do C (np. kupił jej historię i piwo
Abominatio
wyrażenie pogardy, wstrętu do danej osoby, obiektu lub zjawiska. Także odrzucenie argumentu uważanego za śmieszny i absurdalny.
stopa
najmniejsza powtarzalna cząstka wersu ze względu na akcentowanie, tzw. długa samogłoska "-" akcentem
-vv
daktyl
-v
trochej
v-v
amfibrach
--
spondej
testamentum
łac. przymierze
heksameron
6-dniowe stworzenie świata
unde malum
motyw "skąd zło", problem teodycei
psychomachia
walka dobra i zła o duszę człowieka, o godność, rozdarcie wewnętrzne
bogurodzica
hymn dynastyczny Jagiellonów
gdzie są niegdysiejsze śniegi?
ach! ... "Ballada o paniach minionego czasu" tak mawiał Villon
ad fontes
łac. do źródeł (powrót np. filozofii (w rennaisance))
virtus
łac. cnota, uczciwe życie, motyw w literaturze
pars pro toto
łac. częsć zamiast całości, np zwrot do jednostki a nie ogółu by wzmocnić przekaz (odmiana synekdochy)
Prowansji
motyw ognistej miłości pochodzi z ... z pieśni "Tristana i Izoldy" potem Petrarka, Gustaw i Werter
francuski
sonet ... :pierwsze 3 wersy po 4 strofy a 4 wers dystychem
włoski
sonet ... klasyczny, I II 4 wersy III IV 3 wersy
Skargi
motyw państwa-okrętu należy do Piotra ...
sokół
... noweli, to punkt przełomowy
elipsa
inaczej wyrzutnia, wyrzucenie ważnego elementu wypowiedzi bez zmiany jej sensu
concetto
wł. pomysł, od tego poezcja konceptu (Gianbatista Marino) -> MARINIZM
ikon barokowy
spiętrzenie porównań lub metafor, by oddać jedno zjawisko dobitnie
figura corectio
sprostowanie, poprawienie się jako figura retoryczna
panegiryk
utwór przesadnie zachwalający
kontaminacja
... językowa, zmieszanie słów, związków, wyrażeń
czuły
J. J. Rousseau przedstawiciel oświeceniowego sentymentalizmu mawiał, że człowiek dobry to człowiek ...
mądry
klasycy mawiali, że człowiek dobry to człowiek ...
epigramatyczna
bajka de la Fontaine, zwięzła, lapidarna, oświeceniowa
narracyjna
bajda de la Lessing, jednowątkowa, z prostą narracja, oświeceniowa
ad maiorem dei gloriam
łac. na większą chwałę bogu
sic transit gloria mundi
łac. tak przemija chwała świata, pierwsze słowa jakiejś pieśni kościelnej
mirakl
gatunek dramatyczny średniowiecza opowiadający o zyciu świętych wysuwa na pierwszy plan cuda
anachoreza
odosobnienie od świata na ortodoksyjną modłę wschodnią, wschodnia rekluzja, dzisiaj też termin medyczny
in vino veritas
łac. w winie prawda, motyw literacji renesansu i potem oświecenie wyśmiewa go (Kochanowski vs. Krasiński)
bajroniczny
bohater ... nieufny wzgledem społeczenstwa, przezywa wielkie rzeczy, cierpi bo pamięta przeszłość, występuje przeciw powszechnym prawom, bardzo tajemniczy, szuka sposobów na przezwyciężenie swojego wielkiego cierpienia, nie szuka Boga
wallenrodyczny
bohater ... de la Machiavelli, wciela sie w przyjaciele by pozornie zdradzić, a tak naprawdę bez baczenia na nic, nawet swoje własne nieszczęście dązy do celu, ambiwalentny bo sam sie postrzega inaczej niz ci których "zdradza", Wallenrod "być lisem i lwem"
mięsopustna
komedia ... jedna z odmiany jarmarcznych komedii błazeńskich, nazwa stąd, że w ostatnich dniach przed środą popielcową
Epicedium
utwór żałobny, którego twórcą jest Symonides, bohaterem może być tylko osoba dorosła, sławna, z określonymi zasługami, bohater (tu występuje znaczna różnica z Trenami
empireum
w starożytnej i średniowiecznej kulturze najwyższa część nieba, także w chrześcijaństwie przez pewien czas był ten podział
werteryczny
bohater ... jego cechy to: wybujała wyobraźnia, uczuciowość, brak zdecydowanego działania, dążenie do samozagłady, widzenie świata przez pryzmat marzeń i poezji, niezgoda na konwencje obyczajowe i normy moralne, której towarzyszy pesymistyczne poczucie bezcelowości życia, WELTSCHMERZ i samobójstwo, niebieski frak i żółta kamizelka
everymana
motyw ... traktujący o wszystkich na równi, typowy np. dla średniowiecza, np. w moralitetach
anakolut
celowe łamanie zasad składni, celowy nieporządek w wypowiedzi
mała
pieśń profetyczna Konrada to tzw. ... improwizacja
wielka
... improwizacja to pokorna modlitwa i widzenie Ewy a potem widzenie ks. Piotra skąd się bierze mesjanizm polski zapowiedzenie wielkiego odrodzenia
Tomizm
filozofia ze przeznaczeniem czlowieka poznanie Boga i da sie go udowodnic argumentami, wszystko dąży do dobra, bo świat wg boskiego porządku
Summa theologiae
jedno z głównych dzieł filozoficzno-teologicznych świętego Tomasza z Akwinu, a zarazem jedno z głównych dzieł średniowiecznej filozofii i teologii, zamysł: kompendium całej teologii
scholastyka
metoda rozumowania charakterystyczna dla filozofii średniowiecznej, polegająca na dokładnym stosowaniu ustalonej procedury składającej się z komentowania tekstu (lectio), związanej z nim dyskusji (disputatio) oraz formułowania wniosków (determinatio) autorstwa Piotra Abelarda, korzystali z niej św. Augustyn i Duns Szkot, to też metoda udowodnienia Boga rozumowianiem
Gaude Mater Polonia
łac. raduj się matko Polski, jeden z najstarszych utworów liryki polsko-łacińskiej, ku czci św. Stanisława ze Szczepanowa
Carmen patrium
pieśń ojczyźniana, powstała w średniowieczu, jej przykładem jest Bogurodzica
Planctus
łac. narzekanie, płacz, utwór, w którym wyraża się żal po zmarłej osobie i wzywa do współuczestnictwa w cierpieniu np Lament świętokrzyski, nawoływanie do cierpienia razem główną częścią tekstu
enumeracja
wymienienie w szeregu analogicznie zbudowanych zdań coraz to nowych elementów tej samej kategorii, uporządkowane wyliczenie
augustynizm
wieczne rozdarcie człowieka, w wyniku grzechu pierworodnego jego ludzka czątka ciąży ku grzechowi, a ta boska dusza ciągnie go w górę
Contemptus mundi
łac. pogarda dla świata doczesnego
Aufklärung
po niemiecku oświecenie (Siècle des Lumières, The Enlightenment)
angielskim francuskiego
ogród uporządkowany to ogród w stylu ..., w przeciwieństwie do stylu ...
tabula rasa
pojęcia J. Locke'a, zaczerpnięte od Arystotelesa, niezapisana tablica
robinsonada
motyw, kiedy bohater sam ląduje na wyspie opuszczony i jego perypetie